Atlantis: Platon'un Yazdığı Şehir Gerçekten Var mıydı?

Atlantis hakkında yazılan kitap, çekilen belgesel ve yapılan "keşif" sayısı binleri geçti. Ama tüm bu anlatının kaynağı tek bir kişi: Platon.

Ve işin en kritik detayı şu: Platon, Atlantis'i bir felsefe diyaloğunda anlattı.

Kaynak metin

Atlantis, Platon'un iki diyaloğunda geçer: Timaeus ve Critias (yaklaşık M.Ö. 360).

Anlatıya göre Atlantis:

• Herakles Sütunları'nın (Cebelitarık Boğazı) ötesinde bir ada imparatorluğuydu
• Güçlü, zengin ve askerî olarak saldırgandı
• Atina'yı işgal etmeye çalıştı ama yenildi
• Ardından "bir gün ve bir gece içinde" denize gömüldü
• Bu olay, Solon'un zamanından 9.000 yıl önce yaşandı

Neden tarih kaydı sayılmıyor?

Birincisi: Platon bu bilgiyi Solon'a, Solon'un Mısırlı rahiplerden duyduğuna dayandırıyor. Ancak Platon'un diğer diyaloglarında da benzer "aktarım" zincirleri var ve bunlar edebî araçlar.

İkincisi: Kritias diyaloğu yarıda kesiliyor. Platon, anlatıyı tamamlamadan metni bitirir. Bu, anlatının bir tez için kurulmuş örnek olduğunu düşündürüyor.

Üçüncüsü: Platon'un Devlet adlı eserinde anlattığı ideal toplum ile Atlantis anlatısındaki Atina arasında birebir örtüşme var. Atlantis, Platon'un "ideal devlet" kurgusunu test etmek için yarattığı bir karşı-örnek olabilir.

Yani Atlantis, en olası haliyle bir ahlaki ve siyasi metafor: Aşırı güç ve hırsın çöküşü.

Neden yeri bulunamıyor?

Çünkü 9.000 yıl önce (M.Ö. 9600 civarı) büyük bir ada uygarlığına dair hiçbir arkeolojik kanıt yok. O dönemde insanlık, büyük ölçüde Neolitik dönemdeydi; şehirler, yazı ve devlet yapıları henüz Mezopotamya'da bile yeni yeni oluşuyordu.

Thera (Santorini) bağlantısı

Atlantis'e en yakın bilimsel karşılık, Yunanistan'daki Thera (Santorini) yanardağının patlaması olabilir.

Yaklaşık M.Ö. 1600 civarında Thera dev bir püskürme yaşadı. Minos uygarlığının merkezi Girit'te büyük yıkım meydana geldi. Bu patlama, tarihin en güçlü volkanik olaylarından biriydi ve tsunami yarattı.

Ancak:

• Tarih, Platon'un verdiği 9.000 yıl değil, yaklaşık 900 yıl öncesine denk gelir
• Santorini patlamadan tamamen yok olmadı; bir kaldera oluştu
• Girit uygarlığı patlamayla birlikte aniden değil, kademeli olarak çöktü

Yine de bazı araştırmacılar, Platon'un anlattığının bu olayın çarpıtılmış bir hatırası olabileceğini düşünüyor. Bu, en makul "gerçek Atlantis" teorisi.

Önerilen yerler

Bugüne kadar Atlantis için önerilen yerler listesi absürt boyuta ulaştı: Atlas Okyanusu, Akdeniz, Karadeniz, Kuzey Denizi, Bolivya, Antarktika, İspanya kıyıları, Kıbrıs açıkları, Türkiye'deki bazı antik kentler...

Hiçbiri, diğerlerinden daha güçlü bir kanıta dayanmıyor.

Sonuç

Atlantis bir kayıp uygarlık değil; kayıp bir metafordur. Platon, ideal toplumunu anlatmak için bir efsane kurdu ve o efsane, 2.400 yıl boyunca kendi hayatını kazandı.

Bu, Atlantis'i daha az ilginç yapmıyor. Bir filozofun metaforu, insanlığın en büyük arkeolojik takıntılarından birine dönüştü. Bu da başlı başına incelenmesi gereken bir olgu.