Derinkuyu Yeraltı Şehri: 20.000 Kişinin Saklandığı 18 Kat

1963 yılında Derinkuyu'da yaşayan bir adam, evinin duvarını yıkıyordu. Planı basitti: tadilat yapacaktı. Duvar çöktüğünde arkasında bir tünel buldu. Tünelin ucunda ise yüzyıllardır kimsenin bilmediği bir şehir vardı.

Bugün Derinkuyu Yeraltı Şehri olarak bilinen bu yapı, yerin 85 metre altına kadar iniyor ve bilinen 18 katıyla dünyanın en derin yeraltı yerleşimlerinden biri. Kapadokya'nın yumuşak volkanik tüfü, bu devasa oyuk şehrin kolayca kazılmasını sağlamıştı.

İçeride ne var?

Derinkuyu bir mağara değil; planlı bir yerleşim. İçinde:

• Hayvan barınakları ve ahırlar
• Şarap ve zeytinyağı presleri
• Tahıl ambarları ve depolar
• Ortak mutfaklar
• Kiliseler ve ibadet alanları
• Okul benzeri derslikler
• Tuvaletler ve havalandırma bacaları

Havalandırma, meselenin en dikkat çekici kısmı. Şehrin en alt katlarına kadar temiz hava ulaştıran 52 havalandırma bacası bulunuyor. Mühendislik açısından bu, tek bir hesap hatasının alt katlarda yaşayan herkesi zehirleyebileceği bir tasarım.

20.000 kişi nasıl saklandı?

Araştırmacılar, Derinkuyu'nun aynı anda yaklaşık 20.000 kişiyi barındırabilecek kapasitede olduğunu değerlendiriyor. Bu, o dönem için bir kasaba nüfusu demek.

Girişler, dışarıdan gelenlerin ilerlemesini zorlaştırmak için tasarlanmıştı: dar geçitler, tek kişinin geçebileceği koridorlar ve içeriden yuvarlanan dev taş kapılar. Bu kapıların bazıları yaklaşık yarım ton ağırlığındaydı ve tek bir kişi tarafından itilebiliyordu.

Kimler yaptı, neden?

Kesin tarih tartışmalı. Yapının en eski bölümlerinin Hitit dönemine (M.Ö. 2. binyıl) kadar uzandığı düşünülüyor. Ancak şehrin büyük bölümü, erken Hristiyanlık döneminde genişletildi.

Roma İmparatorluğu'nun Hristiyanları baskı altına aldığı dönemde Kapadokya, inancını korumak isteyen topluluklar için bir sığınak oldu. Yüzeydeki köylerde yaşayan insanlar, tehlike anında yeraltına iniyor, taş kapıları kapatıyor ve haftalarca orada kalabiliyordu.

Yani Derinkuyu, bir saklanma yeri değil; toplu hayatta kalma altyapısıydı.

Kaymaklı ile bağlantılı mı?

Derinkuyu, komşu yerleşim Kaymaklı ile yeraltı tünelleriyle bağlantılı olabilir. İkisi arasındaki mesafe yaklaşık 9 kilometre. Bu tünellerin gerçekten var olup olmadığı tartışmalı olsa da, Kapadokya'da bugüne kadar 200'den fazla yeraltı yerleşimi tespit edildi. Bazı tahminler, keşfedilmemiş tünellerin toplamda yüzlerce kilometreye ulaşabileceğini öne sürüyor.

Peki neden boşaltıldı?

Şehir, yüzyıllar boyunca tehlike anında kullanılan bir sığınak olarak işlev gördü ve zamanla terk edildi. Yerel halk, varlığından büyük ölçüde habersiz kaldı; ta ki 1963'te o duvar yıkılana kadar.

Bugün Derinkuyu, Kapadokya'nın en çok ziyaret edilen tarihî alanlarından biri. Turistler, 18 katın yaklaşık 8'ini gezebiliyor. Aşağısı hâlâ karanlık ve büyük ölçüde keşfedilmemiş durumda.