Roopkund İskelet Gölü - Himalaya'da Yüzlerce İnsan Kemiği
Hindistan'ın kuzeyindeki Uttarakhand eyaletinde, Trishul Dağı'nın eteklerinde, yaklaşık 5.000 metre yükseklikte küçük ve sığ bir göl var. Adı Roopkund. Yılın büyük kısmında buzla kaplıdır. Yazın buz çekildiğinde ise gölün dibinde ve kıyısında yüzlerce insan iskeleti görünür.
1942: Yanlış alarm
Göl, uzun süre yerel halkın ve çobanların hikâyelerinde yaşadı. Resmî kayda geçmesi ise 1942'ye rastlar. Bir orman muhafızı bölgeyi gezerken kafatasları ve kemiklerle karşılaştı; bulguyu üstlerine bildirdi.
Yıl son derece kritikti: II. Dünya Savaşı sürüyordu ve İngiliz yönetimi, Burma üzerinden gelebilecek bir Japon istilasından çekiniyordu. Kemikler ilk başta düşman askerlerine ait sanıldı. İnceleme sonucu bunun çok eski bir insan topluluğu olduğu anlaşıldı.
Ölüm şekli: kafataslarındaki darbeler
İskeletler üzerinde yapılan ilk incelemelerde çarpıcı bir ortak nokta çıktı: Ceza ve darp izi, kırık kol-bacak ya da savaş aleti yarası neredeyse yoktu. Buna karşılık birçok kafatasında, yalnızca üst kısımda, yuvarlak ve künt darbeler vardı.
Bu bulgu, akla tek bir şeyi getiriyor: büyük dolu taneleri. Bölge, Himalaya'da ani ve şiddetli dolu fırtınalarıyla bilinir. Öne sürülen senaryoya göre, açıkta yakalanan bir grup, sığınacak yer bulamadan iri dolu tanelerinin altında kaldı. Kalabalığın göl kenarında ölmesi ve gölün ölüleri binlerce yıl koruyan soğuk ortamı, bu ihtimali güçlendirdi.
Yerel halkın anlatısı ise farklı: Efsaneye göre Nanda Devi adlı tanrıça, kutsal bölgesini kirleten bir kraliyet kafilesine öfkelenmiş ve hepsini dolu yağdırarak cezalandırmıştı. Yani halk hikâyesi ile kemiklerin söylediği şey, şaşırtıcı biçimde örtüşüyor.
2019: DNA sonucu ve büyük sürpriz
Asıl şok 2019'da geldi. Uluslararası bir ekip, gölden alınan 38 iskeletin DNA'sını analiz etti ve sonuçları Nature Communications dergisinde yayımladı. Ortaya çıkan tablo, tek bir olayla açıklanamayacak kadar karışıktı. İskeletler üç ayrı topluluğa aitti:
- 23 kişi: Güney Asya kökenli, yaklaşık MS 800 civarı
- 14 kişi: Doğu Akdeniz kökenli — Girit ve Yunanistan civarı, yaklaşık 1800'lü yıllar
- 1 kişi: Güneydoğu Asya kökenli, yine 1800'ler civarı
Yani göl, tek bir felaketin mezarı değildi: farklı yüzyıllarda, farklı kökenlerden insanlar aynı yerde ölmüştü.
Cevapsız kalan soru
En büyük bilmece, Akdeniz kökenli grubun kimliği. Yunanistan veya Girit çevresinden insanların, 1800'lerde, Hindistan'ın kuzeyinde, 5.000 metre yükseklikteki bir gölün kenarında ne işi vardı?
İskeletlerde hastalık izi bulunamadı; bölgede o döneme ait bir salgın kaydı da yok. Bazı araştırmacılar, dönemin sömürge yönetimi altındaki Hindistan'a gelen Avrupalı ve Akdenizli gezginlerin yerel rehberlerle birlikte bir hac yolculuğuna çıktığını düşünüyor. Ancak bu, doğrulanmış bir kayda dayanmıyor.
Bugün
Bölge hâlâ zorlu bir trekking rotası. İskeletlerin bir kısmı yağmacılık ve turist ilgisi yüzünden zarar gördü; bugün gölden kemik toplamak yasak. Yerel topluluklar gölü kutsal saymaya devam ediyor.
Elimizde kalanlar: yuvarlak darbeler taşıyan kafatasları, iki bin yıl arayla ölmüş üç ayrı insan topluluğu ve dolu fırtınasından başka bir açıklaması olmayan bir ölüm şekli. Gölün neden bu kadar çok insanı aynı yerde topladığı ise hâlâ bilinmiyor.